ذوالقرنین؟

مدتی بود که پستی در زمینه‌ی تاریخ نداده‌بودم، شاید چون در این مدت کمتر به‌کتاب‌های تاریخی مراجعه کرده‌ام. حالا به‌بهانه‌ی ویرایش و پیرایشِ پست‌های وبلاگِ سابق و استفاده‌ بردن از آن‌ها، مطلبی که مدت‌ها قبل درباره‌ی ذوالقرنین نوشته‌بودم را ویرایش کرده و اشکالاتش را در حدِّ توانم رفع کرده‌ام. هدف از این پست را بررسی شخصیتِ ذوالقرنین و این‌مورد که بلاخره کوروش ذوالقرنین است یا اسکندر، می‌دانم. به‌این علت که به طورِ تخصصی به‌مطالعه‌ی تاریخ نپرداخته‌ام، اگر اشکالی در این پست می‌بینید، خوشحال می‌شوم که به من گوش‌زد کنید( گرفتنِ غلطِ املایی هم جایِز است و مانعی ندارد.). قبل از این‌که به‌اصلِ مطلب بپردازم، از شما می‌خواهم اگر مایل به‌استفاده از این مطلب هستید، لینکِ مستقیم به‌این مطلب را فراموش نکنید تا سوءِتفاهمی پیش نیاید!


قبلاً باید عرض کنم که‌این‌مطلب را در حدِّ بازی‌هایِ تفسیری می‌دانم، وگرنه خودم کوچک‌ترین عقیده‌ای به‌پایه‌هایِ بنیادینِ‌ آن ندارم و این‌مطلب را در اصل به‌سفارشِ دوستی، برایِ‌ رفعِ ابهامِ شخصیّتِ ذوالقرنین و نظرِ مورخان در بابِ آن نوشتم.

باید بدانیم که بيشتر مفسران قديمی (از جمله طبری) و از معاصران مونتگمری وات در «دايره المعارف اسلام» و آقایِ دکتر حسنِ صفوی در «ذوالقرنين کيست ؟» نظرشان بر اين بوده که منظور از ذوالقرنين، اسکندرِ مقدونی است. اما مفسرانِ عصر جديد از جمله مولانا ابوالکلام محيی‌الدين احمدِ آزاد ( ۱۹۵۸-۱۸۸۸) وزير فرهنگ سابق کشورِ هند( گويا به اقتباس از سر سيد احمدخان مصلحِ هندی مفسر معروف قرآن) در تفسير معروفش به‌‌اردو به‌نام «ترجمان قرآن» (که استاد باستانی پاريزی رساله او را با شرح و بسط لازم به فارسی ترجمه کرده: «ذوالقرنين يا کوروش کبير») و مفسر بزرگ حضرت علامه طباطبائی صاحب‌الميزان و آيت الله مکارم شيرازی صاحب تفسير نمونه، و بعضی از قرآن‌پژوهان از جمله شادروان خزائمی صاحب «اعلام القرآن» و زبان‌شناسِ بزرگ معاصر آقایِ دکتر فريدون بدره‌ای در کتاب «کوروش کبير در قرآن مجيد و عهد عتيق» اظهار عقيده کرده‌اند که ذوالقرنين همان کوروش هخامنشی است. برخی هم که متاسفانه ادعایشان آن قدر بدوی‌است که اعتقاد دارند، ذوالقرنین در سرزمین یمن بوده است که به‌آن نپرداختم. هرچند که‌ در ادامه می‌فهمیم، ذوالقرنین به جز کوروش بزرگ شخصِ دیگری نمی‌تواند باشد.
حال باید بدانیم منشا پیدایشُ ذوالقرنین -که در عربی صاحب دو شاخ ترجمه میشود- کجاست؟
شایسته‌است که اول به‌تورات بپردازیم که ذره‌ای از الطافُ کوروش را برایمان بازگو می‌کند.
در باب 32 تورات خداوند می‌فرماید:

زمانی خواهدرسید که پادشاهی عادل برتخت سلطنت خواهد نشست و رهبرانی باانصاف مملکت را اداره خواهند‌کرد ... آنان بی‌حوصله نخواهندبود بلکه با فهم و متانت با مردم سخن خواهندگفت.

در باب 41 تورات خداوند می‌فرماید:

تسلی دهید به مردم من و مژده دهید، زیرا زمان مجازات سر آمد و از گناهان آنان درگذشتم .. سخنان مرا بشنوید. کسی از شرق برانگیخت، کسی را که همه او را کوروش، مرد خدا، می‌دانند. [جالب توجه اینجاست که با وجود این قضیه، عده‌ای چون بوعلی سینا به اسکندر ذوالقرنین(!) اعتقاد داشتند.] او ملل را به اطاعت خود درآورده و شاهان به پایش افتادند و راه‌هایی پیمود که کسی نرفته است ... این است بنده‌‌یِ من که دست او را گرفته‌ام، برگزیده‌یِ من که روحِ من نسبت به‌او باعنایت است، او راستی را برای مردمان آورد ... خسته نشود و نرود تا آنکه عدالت را در رویِ زمین برقرارکند .

در باب 44 خداوند می‌فرماید :

من یَهُوَه هستم و همه چیز را آفریده‌ام ... کوروش شبانِ من است و تمام مسرت مرا به اتمام خواهدرسانید.

همانطور که می‌بینیم در جای‌جایِ تورات نام کوروش وجود دارد و اگر بخواهیم از تورات نیز برداشت کنیم، عبارت " کوروش شبان من است و تمام مسرت مرا به اتمام خواهد رسانید " پیامبریِ کوروش را می‌رساند که البته در قرآن به این موضوع اشاره نکرده‌است.
حالا بهتر است به سراغِ قرآن برویم و این‌که چرا ذوالقرنین در قرآن مطرح شده‌است. از آیه 83 تا 98 سوره کهف قرآن درباره ذوالقرنین سخن گفته‌شده که با هم به‌آن می‌پردازیم:

• ۸۳. از تو از ذوالقرنین پرسند. بگو: برای شما از او خبری خواهم‌رساند.
• ۸۴. ما به او در زمین تمکن دادیم و از هر چیز وسیله‌ای عطا کردیم
• ۸۵. پس راهی را تعقیب کرد.
• ۸۶. چون به غروب‌گاه آفتاب رسید، آن را دید که در چشمه‌ای گل آلود فرو می‌رود و نزدیک چشمه گروهی را یافت. گفتیم: ای ذوالقرنین، یا عذاب می‌کنی یا میان آنان طریقه‌ای نیکو پیش می‌گیری.
• ۸۷ .گفت : هر که ستم کند، زود باشد که عذابش کنیم و پس از آن سوی پروردگارش برند و سخت عذابش کند.
• ۸۸. و هر که ایمان آورد و کار شایسته کند، پاداش نیک دارد و او را از فرمان خویش کاری آسان گوییم.
• ۸۹. و آنگاه راهی را دنبال کرد
• ۹۰. تا به طلوع گاه خورشید رسید و آن را دید که بر قومی طلوع می‌کند که ایشان‌را در مقابل آفتاب پوششی نداده‌ایم.
• ۹۱. چنین بود و ما از آن چیزها که نزد وی بود، به طور کامل خبر داشتیم.
• ۹۲. باز از جنوب به سمت شمال سفر را ادامه داد .
• ۹۳. تا وقتی میان دو کوه رسید، مقابل آن قومی را یافت که سخن نمی‌فهمیدند.
• ۹۴. گفتند: ای ذوالقرنین یاجوج و ماجوج در این سرزمین تباهکارند. آیا برای تو خراجی مقرر داریم که میان ما و آنها سدی بنا کنی ؟
• ۹۵. گفت : آن چیزها که پروردگارم مرا تمکن آن را داده، بهتر است. مرا به نیرو کمک دهید تا میان شما و آنها حایلی کنم.
• ۹۶. قطعات آهن پیش من آرید. تا چون میان دو دیواره پر شد، گفت : بدمید. تا آن‌را بگداخت. گفت : رویِ گداخته، نزد من آرید تا بر آن بریزم.
• ۹۷. پس نه توانستند بر آن بالا روند و نه توانستند آن‌را نقب زنند.
• ۹۸. گفت : این رحمتی از جانب پروردگار من است و چون وعده‌ی پروردگارم بیاید، آن را هموار سازد و وعده‌ی پروردگارم درست است.

حالا چند نکته در این آیات وجود دارد که باید به آن‌ها اشاره کرد:

• در آیه 83 که گفته است: " از تو می‌پرسند " طبق تفاسیر موجود در مورد سوره‌یِ کهف یهودیان سه موضوع را از پیامبر می‌پرسند تا او را محک بزنند ، یکی مسئله‌ی روح و دوم داستان اصحاف کهف و سوم سرگذشتِ ذوالقرنین که مورد آخری بِدین سبب بود تا بدانند آیا پیامبر ناجی یهود را می‌شناسد ؟
• در آیه 84 که گفته است: " تا به غروب‌گاه آفتاب رسید " در اینجا به حمله کوروش به لیدیه و شهر سارد نزدیک دریایِ مدیترانه اشاره می‌کند.
• در آیه 90 که گفته است: " تا به طلوع‌گاه خورشید رسید " به لشگرکشی دوم کوروش کبیر اشاره می‌کند که سرزمین‌های پارت و زرنگ و هرات و خوارزم و گندار و ثَه‌تَ‌گوش با این آیه منطبق است که در برخی نقاط از شدت گرما باعث عدم پوشش لباس در میان مردم می‌شده‌است.
• در آیه 92 که گفته است: " باز از جنوب به سمت شمال سفر را ادامه‌داد " نیز به سرزمین‌های شمالی ارمنستانُ فعلی و قفقاز اشاره می‌کند.
• آیه 94 که گفته است: "ای ذوالقرنین یاجوج و ماجوج در این سرزمین تباه‌کارند. آیا برای تو خراجی مقرر داریم که میان ما و آن‌ها سدی بنا کنی؟ " باید به چند نکته اشاره‌کرد، اول این‌که کوروش در میان کوه‌های قفقاز و در تنگه‌ی معروف داریال سدی ساخت که به سد ذوالقرنین معروف شد، نهری که امروزه به نام سائرس به معنای کوروش به یونانی درجریان است و در آثار باستانی ارمنی از این دیوار به نام "بهاگ گورائی" یا تنگه کوروش یاد می‌کنند همه نشانه‌ی ذوالقرنین بودن کوروش است.

درباره قوم یاجوج و ماجوج هم در رویای یوحنا فصل 20 از آنان "گوگ و ماگوگ" یا همان "جوج و ماجوج" یاد شده‌است که در ادامه به‌آن می‌پردازیم.
در اصحاح دهم از سفر تکوین تورات آمده‌است:

اینان فرزندان دودمان نوح اند: سام و حام و یافث که پس از طوفان برای هر یک فرزندانی شد، فرزندان یافث عبارت بودند از جومر و ماجوج و مادای و باوان و نوبال و ماشک و نبراس.

در کتاب حزقیال اصحاح سی و هشتم آمده است:

خطاب سخن رب به من شد که می‌گفت: "ای فرزند آدم روی خود متوجه جوج سرزمین ماجوج رئیس روش ماشک و نوبال کن، و نبوت خود را اعلام بدار و بگو آقا و سید و رب این چنین گفته که ای جوج رئیس روش ماشک و نوبال، علیه تو برخاستم، تو را برمی‌گردانم و دهنه‌هایی در دو فک تو می‌کنم، و تو و همه لشکرت را چه پیاده و چه سواره بیرون می‌سازم، در حالی که همه‌ی آنان فاخرترین لباس بر تن داشته باشند، و جماعتی سترگ و با سپر باشند همه‌شان شمشیرها به دست داشته‌باشند، فارس و کوش و فوط با ایشان باشد که همه با سپر و کلاه خود باشند، و جومر و همه لشکرش و خانواده نوجر که از اواخر شمال با همه لشکرش شعبه‌های کثیری با تو باشند." می‌گوید: "به همین جهت ای پسر آدم باید ادعای پیغمبری کنی و به جوج بگویی که سید رب، امروز در نزدیکی سکنای شعب اسرائیل در حالی که در امن هستند چنین گفته: " آیا نمی‌دانی و از محلت از بالای شمال می‌آیی."

در اصحاح سی و نهم داستان پیشین را دنبال نموده می‌گوید:

..و تو ای پسر آدم برای جوج ادعای پیغمبری کن ... و تو را از بالاهای شمال بالا می‌برم، و به کوه‌های اسرائیل می‌آورم، و کمانت را از دست چپت و تیرهایت را از دست راستت می‌زنم، که بر کوه‌های اسرائیل بیفتی، و همه لشکریان و شعوبی که با تو هستند بیفتند، آیا می‌خواهی خوراک مرغان کاشر از هر نوع و وحشی‌های بیابان شوی؟ بر روی زمین بیفتی؟ چون من به سخن سید رب سخن گفتم، و آتشی بر ماجوج و بر ساکنین در جزایر ایمن می‌فرستم، آنگاه است که می‌دانند منم رب...

در خواب یوحنا در اصحاح بیستم می‌گوید:

فرشته‌ای دیدم که از آسمان نازل می‌شد و با او است کلید دوزخ و سلسله و زنجیر بزرگی بر دست دارد، پس می‌گیرد اژدهای زنده قدیمی را که همان ابلیس و اهریمن باشد، و او را هزار سال زنجیر می‌کند، و به جهنمش می‌اندازد و درب دوزخ را به رویش بسته قفل می‌کند، تا دیگر امتهای بعدی را گمراه نکند، و پس از تمام شدن هزار سال البته باید آزاد شود، و مدت اندکی رها گردد." آنگاه می‌گوید: "پس وقتی هزار سال تمام شد اهریمن از زندانش آزاد گشته بیرون می‌شود، تا امتها را که در چهار گوشه زمین‌اند جوج و ماجوج همه را برای جنگ جمع کند در حالی که عددشان مانند ریگ دریا باشد، پس بر پهنای گیتی سوار شوند و لشکرگاه قدیسین را احاطه‌کنند و نیز مدینه‌ی محبوبه را محاصره نمایند، آنگاه آتشی از ناحیه‌ی خدا از آسمان نازل شود و همه‌شان را بخورد، و ابلیس هم که گمراهشان می‌کرد در دریاچه آتش و کبریت بیفتد، و با وحشی و پیغمبر دروغگو بباشد، و به زودی شب و روز عذاب شود تا ابدالابدین.

از این قسمتِ نقل‌شده، بهره‌گیری می‌شود که «ماجوج» و یا «جوج و ماجوج» امتی و یا امت‌هایی سترگ بوده‌اند، و در قسمت‌های بالای شمال آسیا از آبادی‌های آن روز زمین می‌زیسته‌اند، و مردمانی جنگجو و سرشناس به جنگ و تاراج بوده‌اند.
البته برای این سد نیز حکایات بسیاری است که مثلا نمونه از آنها منگوگ و مگوگ چینی که میتوان آنها را به منغول و مغول یا همان مغولستان تشبیه کرد که به چین حمله‌ور شدند و آن‌ها دیوار چین را ساختند، عده این دیوار را سد ذوالقرنین می‌دانند که لازم است از آنها که آیا دیوارِ چین در آذربایجان کنونی بوده‌است یا خیر!!
این از اینکه چرا ذوالقرنین را کوروش باور داریم. حالا به این می‌پردازم که چرا عده ای اورا اسکندر میپنداشتند و با دلیل و استناد به‌قرآن -که بحث دربابِ ذوالقرنین، مربوط به آن است- این مسئله‌را رد می‌کنم.
در قرن چهارم هجری مفسرین قدیمی با فلسفه‌ی ارسطو آشنا شدند و حکمت ارسطو را که با آیین توحید موافق‌تر از افلاطون بود پذیرفتند و به این ترتیب به‌اسکندر متوجه شدند، این امر هم به خاطر ارادت به ارسطو بود. در این میان ابن‌سینا به این خاطر که مبنای فلسفه او بر تطبیق فلسفه و دین استوار بود، به نظر او مناسب آمد که اسکندر ملعون، شخصیت قرآنی داشته باشد و از این تاریخ این مرد فاسد و فاسق به عنوان ذوالقرنین در کلیه تفاسر و مضامین به کار رفت و چه افسانه‌ها که درست نشد و چه اسکندر نامه ها که نوشته نشد، هرچند که با نگاهی به زندگینامه‌ی اسکندر مقدونی ، به‌پوچی این افسانه‌ها پی‌می‌بریم.
اسمش الکساندر و به گفته‌ی اریش نوتر ، مورخ آلمانی، کودکی غیر شرعی بود که پدرش نامعلوم است اما به گفته مصریان،اسکندر ، پسر فرعون مصر است که با مادر او همبستری کرده است، مادر اسکندر المپیاس و یا به قول پارسیان ناهید نام داشت. اسکندر زمانی که با خیانت چند تن از سرداران خائن، بر ایران مسلط شد،به تشویق یپسور* معروف تائیس، تختِ جمشید را به آتش می‌کشد و ....
فلادیوس آریان یونانی ، هموطن او میگوید :

اسکندر پرسپولیس را به‌آتش کشید و این کار لکه‌ی ننگی بود بر فتوحات خونین او.

كورتیوس مورخ دیگری است که گزارش می‌کند:

لشكریان اسكندر، پرسپولیس را ابتدا غارت كردند، پارچه‌های زیبا را تكه‌تكه كردند تا هر كدام پاره‌ای از آنرا بربایند، پیكره‌های سنگین را خرد می‌كردند تا پاره‌ای از آنرا صاحب شوند. صندلی‌های باشكوه را می‌شكستند تا قطعات عاج و سنگ‌های گرانبهای آنرا به یغما برند و هر چه را كه نمی‌توانستند ببرند، نابود می‌كردند.

بد نیست به پیشگویی اوستا نیز توجه کنیم :

به هنگام معلوم به‌سرزمین ثروتمند آسیا
مردی بی‌ایمان که ردای‌ارغوانی بر شانه دارد خواهد آمد
وحشی بیگانه با عدالت آتشین
همه‌ی آسیا طوقی شیطانی به‌گردن خواهد نهاد و زمین‌را سیل خون
فرا می‌گیرد و از خون سیراب خواهندشد
و سرانجام همان مردمی را که می‌خواست نابود سازد
قوم خود او را سر به‌نیست خواهندکرد .

حالا با تطبیق شخصیت قرآنی ذوالقرنین، به رد نظریه اسکندر بودن ذوالقرنین پرداخته‌می‌شود:

1.  اسکندر موحد و خداپرست نبوده بلکه سفاک و عياش بوده است (چنانچه در ماجرای آتش زدن تخت جمشيد معروف است)، حال آن‌که ذوالقرنين به‌توصيف و تصريح قرآن مجيد خداشناس و مومن بوده است.
2. هيچ سدی با مشخصات قرآنی که دارای مس و آهن باشد به اسکندر منسوب نيست.
3. مسير لشکرکشی اسکندر از غرب به شرق بوده است و حال آن‌که به تصريح قرآن شروع لشکرکشی ذوالقرنين به سمت غرب بوده‌است.

دلايلی دال براين‌که ذوالقرنين همان کوروش کبير بوده‌است:

1. کوروش شخصيتی است که در عهد عتيق ( در کتاب رويای دانيال و کتاب عزرا و چند رساله ديگر ) از او با تلويحی شبيه به تصريح ياد شده است. دانيال در رويايی می‌بيند که در قصر شوشان در کشور عيلام و در کنار نهر « اولای » است و قوچی با دوشاخ به همه‌ی حيوانات غلبه می کند، مگر بزی با يک شاخ که سرانجام بر او غلبه می‌يابد. سپس دانيال پس از اين خواب از خود بي‌خود می شود و فرشته‌ی وحی بر او ظاهر می‌گردد و می‌گويد « آن قوچ صاحب دو شاخ را که ديدی، پادشاهان ماديان و پارسيان می باشد و آن بز نر از پادشاهان يونان است(بز تک شاخ می‌تواند همان اسکندرمقدونی باشد که عاقبت بر سلسله‌ی هخامنشيان چيره شد و بساط آنان را برچيد).
2. با استفاده از شان نزول اين آيات و به تصريح خود قرآن کريم، پرسش‌کنندگان يهود ( يا به تحريک يهود ) بوده‌اند و با توجه به ذکر نام کوروش در عهد عتيق، احتمال اين‌که ذوالقرنين کوروش باشد بسيار بيشتر از اسکندرمقدونی است.
3. ذوالقرنين قرآن خداشناس و موحد است و کوروش هم خداشناس و يکتاپرست بوده و معقول‌ترين تاريخی که برای ظهور ذوالقرنین ياد می‌شود قرن ششم پيش از ميلاد است که با تاريخ حيات کوروش توافق دارد.
4. ذوالقرنين قرآن شخصيتی است که خداوند به‌او تمکن در روی زمين و قدرت و اختيار داده‌است و اين با شخصيت کوروش که بر بخش عظيمی از آسيا و اروپا دست يافته و نخستين امپراطوری بزرگ تاريخ را تاسيس کرده است، توافق دارد.
5. ذوالقرنين اولين بار سفر يا لشکرکشی به‌غرب يا مغرب خورشيد داشته است و اين موضوع با لشکر کشی کوروش به‌غرب و شکست کروزوس پادشاه ليديه و تسلط بر آن سرزمين انطباق دارد.
6. ذوالقرنين پس از لشکرکشی به‌مغرب، متوجه سمت مشرق شده و به سمت مشرق لشکرکشی کرده‌است که با لشکرکشی کوروش به مکران و سيستان و حدود و حوالی بلخ انطباق دارد و ظن قوی اين است که کوروش در اين سفر، بلاد سند را هم فتح کرده است و ايرانيان، سند را هند می‌ناميده اند و از اين جهت در کتيبه‌ی داريوش، نام هند نيز در ميان نام‌های ممالک بيست و هشت‌گانه‌ی مفتوحه ذکر شده است.
7. ذوالقرنين قرآن با قومی وحشی مواجه شده‌است و اين با رفتن کوروش به سمت شمال و کوه‌های قفقاز و نبرد با اقوام وحشی «سکا» که به تعبیری همان «ياجوج و ماجوج» هستند انطباق دارد. در اين‌جا کوروش اقوام وحشی را عقب راند و در معبر «داريال» (تنگه داريول) که نمها معبر انان بوده است که از آن راه به اقوام مجاور تعدی و تجاوز می‌کردند، سدی با آهن و مس می‌سازد و شک نيست که اين ديوار همان سدی است که کوروش بنا نهاده‌است زيرا اوصافی که قرآن درباره‌ی سد ذوالقرنين بيان کرده کاملا بر آن منطبق است و در آثار باستانی ارامنه اين ديوار «بهاگ کورايی» به معنی «تنگه کوروش» ناميده می‌شود.ذوالقرنين قرآن اگر بر قومی مسلط می‌شد به عدالت و نيکی با آنان رفتار می‌کرد «ستمکاران را مجازات و صالحان را پاداش می داد» و کوروش بنا به قولِ هرودوت مورخ شهير يونانی « کوروش فرمان داد تا سپاهيانش جز به روی جنگجويان شمشير نکشند و هر سرباز دشمن که نيزه خود را خم کند نکشند ... بطوريکه توده ملت ، مصائب جنگ را احساس نکردند » و حتی بر پادشاهان اسير از جمله کروزوس پادشاه ليديه رحم آورد و او را بخشيد و از ملتزمان رکاب خويش قرار داد. کوروش پادشاهی سخی و کريم و ملايم بود و حرص مال اندوزی نداشت.

البته در شخصیت اسکندر و اقدامات خود و جانشینانش نیز ابهام وجود دارد، عده‌ای عقیده دارند که سلوکیان وجود خارجی ندارند. آنها معتقدند که از این سلسله به جز 500 سکه‌ی تقلبی متعلق به 500 سال پیش ساخته شده است، چیز دیگری در دسترس نیست .
و اما درباره مؤسس این سلسله (الکساندر مقدونی) اعتقاد دارند که درباره‌ی او به جز سکه‌های ساختگی و عکس‌هایی از مهر اشکانی که به او منسوب شده سند دیگری ارایه نشده‌است.
سپس می‌گویند : نخستین کسی که درباره‌ی اسکندر افسانه نوشت، شخصی به نام "کالیستنسن" بوده‌است. کالیستن کسی است که همه‌ی تاریخ‌نویسان و پژوهشگران تاریخ او را دروغ‌گو می‌خوانند. او نویسنده‌ای بود که به‌جز افسانه و رمان چیز دیگری نمی‌نوشت. دیگر هم اینکه از قرن 9 تا 11 میلادی یک خانواده‌ی ارمنی با عنوان مقدونی در بیزانس فرمان‌روایی می‌کردند. این امپراتوری خارجی 3 قرن بر یونان تسلط کامل داشتند و برای حفظ مقام خود تظاهر به یونانی‌مآبی می‌کردند. افسانه‌ی اسکندر مقدونی هم از همین عصر پر افتخار امپراتوران ارمنی بوده‌است و از همین راه وارد ادبیّات لاتین، ارمنی، پهلوی، عربی، حبشی و غیره شده‌است.
طبق تارخ اسکندر مقدونی در 33 سالگی مرده‌است. اگر به بررسی کارها و اقدامات این شخصیت که در تاریخ با آب و تاب آمده‌است، بپردازیم دروغ‌گویی و کم‌حافظه‌گی تاریخ‌نگاران معلوم می‌شود. طبقِ محاسباتی انجام شده، اسکندر باید با این همه کارهای خارق‌العاده 101 سال عمر کرده‌باشد. با توجه به مقیاس خطی، نقشه حرکت او از مقدونیه به‌خاورمیانه و ایران و سپس هند و فتوحات و کارهای او در آن حملات و سپس برگشت او به بین النهرین و مصر 851 / 877 / 1 فرسنگ برابر با 849 / 866 / 10 کیلومتر است، یعنی مسافتی برابر با 7 / 2 برابر کره‌ی زمین! شهرک‌هایی که ساختن
آن به اسکندر نسبت داده‌شده‌است هر کدام دست کم 2 سال وقتِ کاری لازم داشته‌اند و بقیه‌ی کارهای سخت و عجیب که به او نسبت داده شده‌است، هر کدام مدت زمان فراوانی را لازم داشته‌است .
مسئله‌ی دروغ بودن اسکندر هنوز هم بحث و بررسی صورت می‌گیرد که البته اشاره‌نمودن به آن‌ها در حوصله‌ی این مقاله نمی‌باشد و مختصر اشاراتی که در بابِ معرفیِ دلایلِ کسانی که به دروغ‌بودنِ اسکندر معتقدند، موردِ تایید نگارنده نبوده و نگارنده معتقد است با این اسنادِ کم، هرگز نمی‌توان حکمی لزوما صادق داد.
نگارنده در پایان نیز لازم می‌داند به‌این‌نکته اشاره کند که مطابقِ اسنادِ موجود که مختصری از آن‌ها بیان شد، کوروشِ هخامنشی نسبت به باقیِ افراد، احتمالِ ذوالقرنین بودنش بیشتر است؛ هر چند که در تاریخ، معدود مواردی را می‌توان به‌یقین بیان کرد.

منابع:

+ کتاب‌ها:

• قرآن کریم
• تورات
• اوستا
• کوروش کبیر، حقیقت تاریخ از مهندس فرشاد ابریشمی
• تاریخ ایران باستان از مشیرالدوله پیرنیا
• رساله‌ی ذوالقرنین از علامه‌طباطبائی

+ وبلاگ‌ها:

• دربابِ دروغ‌بودن اسکندر و مواردی دیگر، از وبلاگِ "جنبشِ برداشتِ دروغ‌ها از تاریخِ ایران" استفاده نمودم. 
• نقلِ‌قول‌های فلادیوس و کورتیوس را از این‌جا به‌دست آوردم.
• از پستِ "رویاروییِ تاریخیِ کوروش و اسکندر" از این‌جا استفاده کرده‌ام.

---
* صنعتِ ادبی برعکس‌نویسی برای جلوگیری از هیلترینگ!
---
پی‌نوشت: لازم به‌یادآوری نیست که "قانونِ دافعه‌ی عمومی مسئولیت مطالب" این‌جا هم صادق است!
---
بیشتر:

• به‌دنبالِ بحثِ مختصری که در نظراتِ این مطلب شد، هیوا پاسخی به این مطلب نوشته است که می‌توانید آن‌را در این‌جا بخوانید.
• رساله‌ی ذوالقرنین که به‌وسیله‌ی علامه طباطبائی نوشته شده است را می‌توانید از این‌جا بخوانید.